Questions? AskAuckland
  

LENScience


Saienisi ma’ae Pasifiki, ke ako’i ‘a e founga ke tauhi ‘ae mo’ui lelei

‘Oku fakatefito ‘a e fekumi mo e ngaue ko ‘eni ‘i Tonga pea mo e ‘otumotu Cook. Ko e poloseki ko ‘eni oku fa’u ia ‘i ha founga mo e taumu’a ke fengaue’aki a e ako’i ‘a e ‘ilo fakasaienisi ‘i lokiako pea mo e nofo ‘i he ngaahi tukui kolo takitaha. ‘Oku fa’u leva ha motolo ‘oku kau ai ‘etau fanau ‘i he tokoni ki hono fakalakalaka ’enau ‘ilo fakasaienisi’ mo e founga ke tauhi ki he mo’ui lelei honau famili,’ kolo,’ pea mo e fonua fakalukufua.

PSHL Logo wide-01

Ko e Polokalama

‘Oku poupou’i ‘e he polokalama’ni ‘a e fakalakalaka ’i he vaa fengau’aki ‘a e ngaahi fonua ‘oku kau mai ‘o kamata pe ‘i Tonga mo e ‘otumotu Cook. Ko e kau faiako mei he ngaahi fonua takitaha te nau ngaue fakataha mo e ni’ihi mei he ngaahi sekitoa ki he Mo’ui lelei.’ Te nau tokoni foki ki hono fa’ufa’u ha ngaahi polokalama ke fekumi ki he ngaahi palopalema ‘o e fu’u sisino ’i he sosaieti,’ me’atokoni ’oku malu, mo e ngaahi mahaki ‘oku ‘ikai pipihi ‘o tautautefito ki he mahaki mafu’ mo e suka.’
Ko e ngaahi ‘elemeniti fakaako ‘e ono ‘oku fiema’u ke ohi faka’ulungaanga pea ‘oku fiema’u ke kainga ia mo e silapa pe polokalama ako ‘a e ‘otumotu Cook mo Tonga. ’E fa’u ia pea fai hono sivisivi’i ’e he ngaahi kupu ‘oku nau fengaue’aki ’i he poloseki ko ‘eni mei he 2013 ki he 2016. Ko e ngaahi ‘iuniti leva ‘eni ‘ a ia oku kau ai fepotalanoa’aki mo e vakai ki he ngaahi lekooti ‘oku tauhi he ngaahi sekitoa kehekehe mo e mo’ui lelei ’a e kakai,’ ko e ako ngaue, fa’u ’o e ngaahi vitio ’e he fanau ako’ pea mo kinautolu ‘oku taukei he mala’e ni, pehe ki he ngaahi fevahevahe’aki ‘oku ngaue ‘aki he ngaluope’ pe ‘initaneti’ ke tokoni ki he langa ngaue ko ’eni ke faka’ai’ai ’a e lavame’a ’i he mala’e ’o e saienisi’ pea ke ma’u ha ola lelei ’i he tu’unga fakamo’ui lelei ‘a e fanau’ pea mo honau ngaahi famili.’
‘Oku ‘i ai ’a e ngaahi kaveinga langa fakalakalaka ‘e tolu ‘oku nau fekau’aki tene poupou lelei ki he poloseki ko ‘eni: Ko e ivi mei he taki lelei fakaako, ivi mei he ako fakafaiako pehe ki he ivi mei he fanau lalahi ange ’i he sosaieti.’ Ko e ngaahi ivi ngaue ‘eni tenau lava ‘o langa mo poupou ki he ngaue’ni. ‘I he’ene malava ‘eni, te tau ‘amanaki leva ‘e haa sino mai e fakalakalaka ’i he nofo fakasosiale’ pea pehe ki he langa faka’ekonomika’ ’i he mo’ui ‘a kinautolu ‘oku kau he polokalama’ni.


The Pacific Science for Health Literacy Project is a joint New Zealand Aid Programme / Gravida development initiative.

NZ Aid Gravida Partnership-01